महामंडळाबद्दल

स्थापना (Establishment)

वसंतराव नाईक विमुक्त जाती व भटक्या जमाती विकास महामंडळ (मर्यादित) ची स्थापना महाराष्ट्र शासनाने ८ फेब्रुवारी १९८४ रोजी कंपनी कायदा, १९५६ चे कलम ६१७ अंतर्गत केली. महामंडळाचे नामकरण महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री वसंतराव नाईक (कार्यकाळ: १९६३-१९७५) यांच्या सन्मानार्थ करण्यात आले.

महामंडळाची CIN क्रमांक: U65990MH1984SGC032054. महामंडळ सुरुवातीला सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाच्या अंतर्गत कार्यरत होते. ९ मार्च २०१७ रोजीच्या शासन अधिसूचनेनुसार नवीन इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग स्थापन करण्यात आला व महामंडळ या विभागाच्या अंतर्गत आणण्यात आले.

दृष्टी व मूल्ये (Vision & Values)

महामंडळाची प्रमुख उद्दिष्टे:

• राज्य व केंद्र शासनाच्या कल्याणकारी योजनांचे प्रभावी प्रचार व प्रसार करणे
• विमुक्त जाती, भटक्या जमाती व विशेष मागास प्रवर्गातील नागरिकांना सवलतीच्या व्याजदरावर आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करणे
• लाभार्थींना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यास सक्षम करणे व स्वयंरोजगाराला प्रोत्साहन देणे
• कौशल्य विकास प्रशिक्षण कार्यक्रमांद्वारे लाभार्थींची व्यावसायिक क्षमता वाढविणे
• NBCFDC, नवी दिल्ली यांच्या योजनांचे राज्यस्तरीय वाहिनी संस्था म्हणून अंमलबजावणी करणे

NBCFDC वाहिनी संस्था (Channelising Agency)

१९९३ मध्ये महाराष्ट्र शासनाने महामंडळास राष्ट्रीय मागासवर्ग वित्त व विकास महामंडळ (NBCFDC), नवी दिल्ली यांचे अधिकृत वाहिनी संस्था म्हणून नामनिर्देशित केले. NBCFDC मार्फत खालील क्षेत्रांसाठी वित्तीय सहाय्य उपलब्ध:

• कृषी व संलग्न क्रियाकलाप
• लघु उद्योग व व्यापार
• कारागिरी व पारंपरिक व्यवसाय
• तांत्रिक व व्यावसायिक व्यापार
• वाहतूक व सेवा क्षेत्र

संघटना रचना (Organizational Structure)

महामंडळ खालील कार्यालयीन रचनेद्वारे कार्यरत आहे:

समाविष्ट जाती व जमाती (Castes & Tribes Covered)

महामंडळाच्या योजनांतर्गत ३१०+ जाती/जमाती समाविष्ट आहेत, ज्या खालील तीन प्रमुख प्रवर्गांमध्ये वर्गीकृत आहेत:

अ) विमुक्त जाती (Vimukta Jatis / Denotified Tribes) — १४ प्रमुख जाती

बेरड, बेस्तर, भामटा, कैकाडी, कंजारभाट, कातबू, बंजारा, पालपारधी, राजपारधी, राजपूत भामटा, रामोशी, वडार, वाघरी, छप्परबंद.

ब) भटक्या जमाती (Nomadic Tribes) — ३६ प्रमुख जमाती

गोसावी, बेलदार, भराडी, भुते, चित्रकही, गारुडी, लोहार, गोल्ला, गोंधळी, गोपाळ, हेळवे, जोशी, काशी कापडी, कोल्हाटी, मैराळ, मसणजोगी, नंदीवाले, पांगुळ, रावळ, शिकलगार, वैदू, वासुदेव, भोई, बहुरूपी, ठेलारी, ओतारी, धनगर, वंजारी, मारिआईवाली, गिहारा, गुसाई, मुस्लिम मदारी/गारुडी/सपवाले/जादूगार, भारतीय इराणी, गवळी, दर्वेशी वाघवाले/शहा.

क) विशेष मागास प्रवर्ग (Special Backward Classes) — ७ प्रमुख प्रवर्ग

गोवारी, कोष्टी, कोळी, मुनेवर, गाबित, भंगी/मेहतर/लालबेग/हलालखोर/खाकरोब.

उपकंपन्या / आर्थिक विकास महामंडळे

विशिष्ट समुदायांच्या विकासासाठी महामंडळ खालील उप-आर्थिक विकास महामंडळे (EDC) संचालित करते:

उप-महामंडळ	समुदाय
राजे उमाजी नाईक आर्थिक विकास महामंडळ	रामोशी
पहिलवान के. मारुती चव्हाण आर्थिक विकास महामंडळ	वडार
ब्रह्मलीन आचार्य दिव्यानंद आर्थिक विकास महामंडळ	लोहार
श्रीकृष्ण आर्थिक विकास महामंडळ	गवळी
विणकर समुदाय आर्थिक विकास महामंडळ	विणकर
श्री शिव गोरक्षनाथ आर्थिक विकास महामंडळ	नाथपंथी